Wordt 2013 een overgangsjaar voor de bouw?

Wordt 2013 een overgangsjaar voor de bouw?

Toespraak Directeur AAV, dhr Mike Willem – Nieuwjaarsborrel 2013, 18 jan te CWM

Beste leden en uitgenodigden,

Allereerst “bonochi”, welkom en ook een “bon anja’ toegewenst. Blij verschillende bekende gezichten te zien. Het is traditie dat bij de nieuwjaarsborrel, de directeur van de AAV toch even terug kijkt naar het jaar dat achter de rug is (dus 2012), en aangeeft wat naar zijns inzien de verwachtingen zijn voor dit nieuwe jaar, dus 2013, en verder. Dit laatste is gezien de vele onzekerheden, een hele uitdaging. Maar ik zal vanavond in ieder geval een poging wagen. Dus aan mij de eer.

Terugkijken naar 2012

@ Voordat ik terug kijk naar 2012, even iets zeggen over 2011. Vorig jaar melde ik dat, alhoewel de officiele cijfers over het jaar 2011 nog even op zich liet wachten, ik van mening was dat het geen goed jaar was geweest.

In juli j.l. was het zover, en moesten wij constateren dat 2011 definitief weer een roerig jaar was voor de bouwsector. Voor de derde (3de) opeenvolgende jaar heeft de sector een inkrimping gekend. Zoals eerder aangegeven in ons nieuwsblad, heeft onze sector in 2009, 2010 en 2011 een inkrimping ervaren van respectievelijk -2.4, -4.3 en -2.9 %.

@ Het jaar 2012 zelf eindigde naar mijns inzien zoals het begonnen was: niet goed. De economische conjunctuur staat zwaar onder druk, bedrijven hebben het moeilijk, en het consumenten- en ondernemersvertrouwen staan op een laag pitje. De bijgestelde prognose van de Centrale bank voor het jaar 2012 is een negatieve groei van -0.6%, terwijl de prognose van MEO (Ministerie van Economische Ontwikkeling) uitkomt op een 0% groei. Voor wat betreft de bouw, verwacht MEO weer een negatieve groei gezien een daling in de productie van grind en zand. Maar hoe het jaar definitief voor de bouwsector zal afsluiten is vooralsnog onbekend.

2013 uitdagend jaar

@ Jammer genoeg lijkt het erop dat dit nieuwe jaar weer een moelijke zal worden.

De Centrale Bank en de begroting 2013 van het land Curacao, gaan uit van een negatieve groei van respectievelijk -1.6 en -2.2%. Dat is gebaseerd op de aanhoudende financiele en economische crisis in zowel de euro-zone als in de verenigde staten, die zijn effecten heeft op directe investeringen wereldwijd, maar ook de uiterst precaire situatie van de financien van de publieke sector, en gebrek aan vertrouwen.

Zoals bij U bekend, is de behandeling van de begroting op dit moment in volle gang. Er staan ons forse premie- en belasting verhogingen te wachten. Verhogingen van premies van ziekte- en oudedagsvoorzieningen die hoofdzakelijk door de werkgever zal moeten worden gedragen in de orde van grote van 4.2%, verhoging van OB van 6 tot 9% op luxe goederen en diensten, verhoging van de grondbelasting, en nog veel meer.

Deze maatregelen zullen miljoenen aan onze economie onttrekken. Zonder flankerende maatregelen is de inschatting dan ook dat dit voor de komende 4 jaren zal leiden tot een inkrimping van -6 oplopend tot -11 %, en een werkeloosheid van van 15 oplopend tot 20 %.

Om de bovengenoemde effecten enigzins te mitigeren, is er in het kader van een anti-cyclisch beleid, voor de komende 4 jaren een aanzienlijk bedrag voor investeringen op de kapitaaldienst gereserveerd. Het gaat in total om zo’n 630 miljoen, waarvan 440 aan gebouwen (waaronder een nieuwe ziekenhuis en 40 miljoen voor onderhoud scholen), en zo’n 160 miljoen voor projecten die recentelijk nog vanuit de wegenfonds werden gefinancierd. De Wegenfonds zelf wordt geherstructureerd, volgens de minister belast met infra. Wij hopen van harte dat dit inderdaad het geval zal zijn, want terug naar de tijd van voor de oprichting van de Wegenfonds, betekent terug naar af.

Dus de voortekenen voor 2013 zijn over het algemeen niet zo best, alhoewel blijkbaar zo slecht ook weer niet voor de bouw gezien de extra economische impuls van overheidszijde. Ik kom hierop terug.

@ Ik zei daar net dat de algemene vooruitzichten niet zo best zijn. En wel om de volgende redenen:

• Op de eerste plaats vanwege de inschatting zoals ik al eerder zei, dat we het jaar met een negatieve groei van tussen de -1.6 en -2.2% zullen afsluiten. Dus een “best-case” scenario, die ook niet om naar huis te schrijven is. Per slot van rekening betekent dit, dat naast de huidige 6000 werkelozen, er nog zo’n 1500 man extra op z’n minst hun baan zullen verliezen.

• Op de tweede plaats, vanwege de mogelijkheid dat de overheid alvast van start gaat met de uitvoering van de maatregelen, in afwachting van de goedkeuring van het CFT om te kunnen lenen om het flankerend beleid te financieren. Vooralsnog laat deze goedkeuring op zich wachten, zolang de aanwijzing door de koninkrijksregering niet is opgeheven. Dit is uiterst gevaarlijk. Het doet denken aan de ervaringen met de strukturele- aanpassings-programma in de tijd van kabinet Pourier in de jaren 2000. Het toendertijd achterwege blijven van overbruggingsfinanciering zoals beloofd door Nederland om een flankerend beleid te financieren, had desastreuze social-economische gevolgen.

• Op de derde plaats is het algemeen bekend dat hoe hoger de lastendruk, hoe hoger de druk om belasting en premie betalingen te ontwijken, af te wentelen of te ontduiken. Om het laatste te bestrijden is een strengere controle en hogere boetes nodig. Ik kom ook hierop terug.

• Op de vierde plaats het volgende.

De burger moet meer premie en belasting gaan betalen; heeft geen zicht of dit wel alles is of dat hij straks toch nog met nieuwe maatregelen zal worden geconfronteerd; inflatie speelt een rol; en het belangrijkste: geen zicht op werkzekerheid. Afterall, bijna al onze belangrijkste economische pijlers hebben een concurrentieprobleem.

Investeringen zijn afhankelijk van winstprognoses. Met de premie en belasting verhogingen in spe (en straks mischien ook nog de verplichte pensioen regeling en aanpassing van de minimumlonen), worden de productiefactoren arbeid en materiaal duurder. En als daarbij ook geen zicht en zekerheid is voor wat betreft de te verwachten ondernemingssklimaat, is het moeilijk zaken doen. En daardoor ook moeilijk investeren.

Dus zal het ons niet moeten verwonderen dat onder deze omstandigheden de kans groot is dat macro gezien, het vertrouwen onder de burgers en het bedrijfsleven voorlopig op een laag pitje zal blijven.

• En op de vijfde plaats moet ik zeggen dat het feit dat ambtenaren uitgezonderd worden van premie betaling en baangarantie behouden, terwijl de private sector moet opdraaien voor de kosten van de basisverzekering en mensen zal moeten afvloeien, staat niet alleen haaks op de solidariteitsgedachte van “de pijn delen”, maar ondermijnt ook de doelstelling van deze nieuwe regering van meer sociale cohesie en stabiliteit binnen de samenleving. Het leidt immers tot een nieuwe tweedeling binnen de maatschappij. Namelijk de gewone burger die wordt geacht op te offeren, en de “speciale” burger (dus de ambtenaar) die hiervan gevrijwaard wordt.

• En als laatste: Het total van zo’n 790 miljoen aan overheidsinvesteringen, zal met leningen worden gefinancierd. Dit verhoogt onze schuldquote van 30% tot 43% van ons BNP. Dit is op langere termijn gewoonweg niet houdbaar. Dus op een geven moment moet deze publieke vraag voor een groot gedeelte overgenomen worden door de rest van de economie. Dus door consumptie, private investeringen en export.

Maar @ we zitten op dit moment al met het probleem dat wij als land niet kunnen concureren, omdat wij oa te duur zijn.

Dus was een van de aanbevelingen in het 2011 IMF rapport, dat wij de nodige structurele hervormingen moesten doorvoeren om ons concurrentiepositie te verbeteren. En dus hoeft het geen betoog, dat de voorgenomen maatregelen juist haaks staan op die aanbevelingen. Niet alleen wordt de “cost of doing business” duurder, en de faktoren arbeid, maar ook wordt er geen aandacht besteed aan andere concurrentieversterkende maatregelen zoals oa. de arbeidsmarkt flexibilisering. En dus wordt de overname van de vraag door de consumptie, private investeringen en export, des te moeilijker.

En dus voor bovengenoemde redenen @, heb ik mijn reserves of dit wel zal lukken, en ben ik bang dat wij na die 4 jaren of eerder terug bij af zullen zijn. Dit baart mij zorgen, en dat heb ik ook via onze lidmaatschap in de VBC recentelijk ter attentie van de nieuwe ministers van economische zaken en van financien gebracht. Ik hoop van harte dat deze bestuurders de boodschap hebben begrepen.

De Bouw

Maar @, what about de bouwsector zelf ?

De bouwproductie in 2013 en 2014 zal zoals eerder aangegeven, voornamelijk afhankelijk zal zijn van de vraag vanuit de publieke sector. De bouwproductie die afhankelijk is van de consumptieve- en investeringsvraag, zal op zich laten wachten.

Maar het feit dat er voor de komende 4 jaren zo’n 790 miljoen wordt gereserveerd , is toch goed nieuws voor de bouw in het algemeen en de AAV leden in het bijzonder toch ? Wel @ , dat hangt af, en wel om de volgende redenen:

1. Bij tijden van crisis, hoort een crisis aanpak. Ervaring leert ons echter dat de overheid bij dit soort omstandigheden, dezelfde reguliere aanpak hanteert, en daardoor alles achter blijft lopen en nooit het beoogde effect zal sorteren. Ik hoop van harte dat de overheid dit keer wel rekening hiermee houdt, anders zullen de sociale gevolgen hard uitpakken. Ik zeg dit, gezien het feit dat de overheid tot op heden (los van de toestemming tot lenen vraagstuk), nog niet heeft besloten of er een nieuwe ziekenhuis komt en waar, of dat de huidige SEHOS wordt gerestaureerd en uitgebreid. En om het maar niet te hebben over de tijd die nodig is voor voorbereiding, voordat er uberhaupt met de bouw kan worden aangevangen. Dat is puur gebasseert op logika, maar ik moet ook erbij zeggen, dat ik geen bouwer ben.

2. Het andere waar wij op voor moeten letten, is het volgende. Ik heb het eerder gehad over premie- en belasting ontduiking. De AAV, klopt al jaren aan de deur van de overheid, om strenger op te treden tegen bedrijven die zich schuldig maken aan een scala van dubiueze en/of frauduleuze praktijken, met als doel om goedkoper te kunnen werken of onder de overeengekomen aanneemsom te kunnen blijven. Uiteraard wordt daarmee belastingbetalingen en de afdracht van sociale premies vermeden, maar ook arbeidsplaatsen ingenomen door zwartwerkers en illegalen ten koste van bonafide arbeiders. In een brief aan de formateur dd 20 Nov jl, brachten wij dit nogmaals ter attentie van de toendertijd in spe zijnde nieuwe regering.

• Wordt er niks gedaan, dan zal dit alleen maar leiden tot een vergroting van het concurrentievoordeel voor de malafide bouwondernemingen, en dus wordt het voor de bonafide aannemers nog moeilijker concureren gezien de lastenverzwaringen.

• Wordt er niks gedaan, dan zal een groot gedeelte van dit bedrag naar malafide bedrijven en arbeiders gaan, en waarbij ook nog een groot gedeelte zal afvloeien naar het buitenland (dus ook verergering van ons betalingsbalans probleem0.

3. Het ziet ernaar uit dat de overheid voorlopig heel weinig financiele beleidsruimte zal hebben. Daartegenover eist de hedendaagse burger veel meer van de overheid. Dus de kunst zal zijn om met minder veel meer te doen. Hanteren wij de huidige overheidsmodel, dan komen wij er beslist niet uit. Dus de huidige model moet op de schop. Het is aan een fundamentele herinrichting toe. En in dat kader wil ik even stilstaan bij PPS (private-publieke-samenwerking). Ik durf te stellen dat er veel meer potentie voor toename in PPS en de vele varianten mogelijk is. Niet alleen is het in deze moeilijke tijden een middel om met minder geld meer kwaliteit te realiseren bij de aanleg, onderhoud en beheer van infrastructuur ( en dan heb ik over de zorginfra, kantoorgebouwen, het wegennet, riool/afvalwatering systeem, openbare verlichting, scholen, sportfaciliteiteiten, openbare pleinen en parken, rioolering/waterzuiveringsinstallaties, en wijk/buurt infra, om er maar enkelen te noemen), maar waarmee ook de investeringsbehoefte op peil kan worden gehouden door het aantrekken van externe financiering. Misschien een idee om dit jaar een symposium hieraan te wijden !

@ Wordt 2013 een overgangsjaar?

Dat hopen wij de aannemers van harte, maar hangt af van vele factoren.

Gezien de prognose, zullen bedrijven in veel sectoren het ook in 2013 en 2014 niet gemakkelijk hebben, en in de bedrijfsvoering alle zeilen bij moeten zetten om continuïteit te verzekeren.

Hierbij is een belangrijke rol voor Fort Amsterdam weggelegd. De problematiek is complex, maar het zou de ambitie moeten zijn om in 2013 met het juiste beleid de basis te leggen voor een echt herstel, dat dan in de daaropvolgende jaren tot uiting zou kunnen komen. Dan kunnen we 2013 zien als een ‘noodzakelijk’ overgangsjaar in het teken van herstructurering, lastenverhogingen en matiging met als doel de groei in de jaren erna weer op te pakken.

Samen voor groei in 2013

Concluderend, de lasten- en daardoor concurrentiehandicap moet worden weggewerkt of gemitigeerd.

Deze is voor ons land, die al zo vulnerabel is, niet goed. Het laatste woord voor wat betreft de voorstellen die nu op tafel liggen en in de Staten in behandeling zijn, is nog lang niet gezegd. We hebben onze reserves, maar zullen in ieder geval, zoals met de twee bestuurders afgesproken, de vinger aan de pols houden voor wat betreft het economisch beleid van deze nieuwe regering. Er zal getracht worden om deze regering waar mogelijk bij te sturen. Hoe de regering (en dan heb ik het ook over de regering die over 6 maanden dient aan te treden) zal reageren is nog de vraag.

En toch zullen de sociale partners in deze gemeenschap, aan het einde van de rit aan hetzelfde zeel moeten trekken (dat is een uitspraak van een ex-kolega gedurende mijn Shell jaren, die van vlaamse afkomst was) .

We zullen samen moeten kiezen voor groei en ondernemerschap. Het zijn immers hoofdzakelijk de ondernemers en hun bedrijven die zorgen voor welvaart. Daarom zoeken we op deze nieuwjaarsborrel begin 2013 van de AAV, naar een voortzetting en eventueel verbetering van de huidige relatie met de politiek. We nodigen de relevante nieuwe ministers maar ook statenleden uit voor een opbouwend gesprek over het economisch beleid en de relatie tussen ondernemers, aannemers en de politiek. We zijn er immers van overtuigd, dat alleen door samen te werken, we van 2013 een overgangsjaar kunnen maken naar betere tijden.

@ Ik dank U, en ik zou zeggen: Enjoy the rest of the evening.